Thứ quyết định khác biệt
thì gần như không ai đo.

Đặt nền tư duy: điều gì thật sự quyết định một người sẽ làm gì khi không ai bảo.

• —Mô hình tảng băng năng lực: phần nổi (kiến thức, kỹ năng) thì dễ nhìn, dễ đo; phần chìm (động cơ, đặc tính, giá trị, thái độ) khó đo nhưng dự báo mạnh hơn nhiều.
• —Sợi dây nhân quả: từ động cơ bên trong đi tới hành vi và kết quả — và cách người làm nghề đọc ngược, từ hành vi suy về nguồn.
• —Nguyên tắc cốt lõi của cả nghề: chúng ta đào tạo phần nổi, nhưng phải tuyển cho phần chìm.

Nhận diện năm lớp của phần chìm, và biết mỗi lớp lộ rõ nhất khi nào để chọn đúng cách soi.

• —Động cơ — điều thường trực lái hành động; lộ rõ khi người ta được tự do chọn, không ai ép.
• —Đặc tính — khuynh hướng phản ứng nhất quán; lộ rõ khi bị bất ngờ, khi áp lực, khi hết kịch bản.
• —Hình ảnh bản thân · Giá trị · Thái độ — lần lượt lộ rõ khi có việc không ai giao, khi giữ niềm tin phải trả giá, và khi bị chê, bị thử.

Thực hành chuẩn vàng của ngành: hỏi sự kiện đã thật sự xảy ra, không hỏi giả định.

• —Câu hỏi mở khơi ra một sự kiện có thật, gần đây, có cảm xúc — vì sự kiện có cảm xúc thì nhớ chi tiết và khó dựng.
• —Sáu mũi đào sâu: bối cảnh → suy nghĩ → hành động → lựa chọn → kết quả → phản tư; luôn bám sát “tôi”, không để trôi sang “chúng tôi”.
• —Đọc “cờ xanh / cờ đỏ” ngay trong buổi gặp, cùng khung CARL (Bối cảnh · Hành động · Kết quả · Bài học).

Đọc đúng cả rủi ro, và giữ cho quyết định không lệch vì thiên kiến.

• —Đường cong chữ U ngược: một phẩm chất mạnh dùng quá tay sẽ trở thành “derailer” — điểm mạnh hóa điểm yếu, thường nguy hiểm hơn cả sự thiếu hụt.
• —Vì sao một ngôi sao cá nhân đôi khi là quyết định cất nhắc tệ nhất, và cách đọc trước “điểm mạnh này sẽ phá ở đâu khi quá tay”.
• —Nguyên tắc chống thiên kiến quan trọng nhất: ghi lại bằng chứng trước, phán xét sau.